Leiðbeiningar

Ræktun rabbabara

Rabbabaraplöntur eru fjölærar. Veljið varanlega stöðu þar sem plönturnar geta vaxið ótruflaðar. Rabbabaraplöntur eru best ræktaðar í fullri birtu eða hálfskugga. Veljið stað sem fær að minnsta kosti þrjár klukkustundir af sól á dag (yfir sumarið).

Rabbabaraplöntur þurfa gljúpan og næringarríkan jarðveg. Undirbúið jarðveginn með því að fjarlægja fyrst sem mest af öðrum gróðri. Það er best gert með því að grafa upp og jafnvel sigta moldina. Bætið við dýraáburði eða moltu. Haldið svæðinu lausu við illgresi fram að gróðursetningu.

Rabbabaraplöntur má einnig rækta í ílátum. Yrkin eru misjafnlega vel fallin til ílátaræktunar. Stórvaxin yrki eins og Victoria una sér illa í potti, en harðgerð og hóflegri yrki, til dæmis Linnaeus eða rauðstöngla yrki, eru líklegri til að dafna. Af okkar eigin staðbrigðum höfum við ekki enn fullreynt hvert hentar best — það kemur í ljós með tímanum. Notið góða pottamold og gætið þess að ílátið sé nógu stórt fyrir fullvaxnar plöntur; mælt er með að lágmarki 75 lítrum. Á vaxtarskeiðinu er rétt að hafa í huga að plöntur í ílátum gætu þurft viðbótaráburð til að styðja heilbrigðan vöxt.

Að setja niður rabbabarakrónur

Besti tími til að gróðursetja rabbabarakrónur á Íslandi er að vori, í apríl eða maí, þegar frost er farið úr jörðu en krónan enn í dvala. Forðist gróðursetningu að hausti — ný króna sem stendur í köldum, blautum jarðvegi yfir veturinn er í hættu á að rotna.

Setjið krónurnar niður fljótlega eftir að þær berast. Geymið þær í rakri pottamold þar til kemur að gróðursetningu.

1. Klippið öll skemmd lauf og rætur af krónunni.
2. Grafið 20 cm djúpa holu og myndið haug í miðjunni.
3. Setjið krónuna á hauginn þannig að vaxtarbrumið snúi upp og sé í sömu hæð og yfirborð jarðvegsins (sjá myndir hér við hliðina).
4. Fyllið holuna með mold og gætið þess að brumið á krónunni sé ekki á kafi.
5. Bilið milli krónanna á að vera um 60 – 70 cm.
6. Vökvið vel.
7. Haldið jarðveginum rökum en ekki blautum þar til fyrstu stilkar og blöð birtast.

Að rækta rabbabara

Það gæti þurft að vökva Rabbabaraplöntur á vaxtarskeiðinu. Vökvið þegar jarðvegurinn er þurr um það bil 5 cm undir yfirborði (athugið það með því að krafsa smá mold frá með fingrunum). Vökvið djúpt snemma morguns eða síðdegis. Forðist að væta laufin til að draga úr hættu á sveppasjúkdómum.

Hafi jarðvegur verið vel undirbúinn ætti ekki að þurfa aukinn áburð. Í rýrum jarðvegi, eða til að gefa plöntunum aukinn kraft, getur verið gagnlegt að nota áburð sem ætlaður er fyrir grænmeti: berið hann á í ráðlögðu magni við niðursetningu eða þegar plöntur eru 5–10 cm háar.

Til að lengja uppskerutímann og til að koma í veg fyrir að stönglar tréni skal fjarlægja blómstöngla um leið og þeir birtast.

Til að gefa ungum plöntum góðan vetrarforða skal ekki uppskera á fyrsta vaxtarári og aðeins hóflega á öðru ári.

Uppskera

Rabbabari ætti að vera tilbúinn til uppskeru á um það bil 100–140 dögum, en það fer mjög eftir tíðarfari og aðstæðum. Rabbabarastönglar eru tilbúnir þegar blöðin eru farin að breiða vel úr sér. Takið ytri stönglana fyrst og skiljið þá sem eru í miðju plöntunnar eftir til áframhaldandi vaxtar. Uppskerið hvern stilk með því að toga hann og snúa varlega frá grunninum þar til hann losnar frá plöntunni. Mikilvægt er að nota ekki hníf til að skera stönglana, því skurðsárið getur orðið smitleið fyrir sýkingar. Skerið eða brjótið laufin af og setjið í moltu eða lífrænan úrgang. Rabbabarastilka má geyma skamma stund í ísskáp. Til lengri geymslu má sjóða þá niður eða frysta. Viðvörun! Borðið ekki rabbabarablöðin — þau eru eitruð.

Algeng vandamál við ræktun rabbabara

Eins og allar plöntur er rabbabari næmur fyrir ýmsum meindýrum, sjúkdómum og öðrum vandamálum. Hér að neðan eru algengustu vandamálin sem garðyrkjufólk lendir í við ræktun rabbabara:

Bakteríublettir. Þetta er sjúkdómur sem veldur óreglulegum, brúnum blettum á öllum plöntuhlutum ofan jarðar. Blettirnir virðast í fyrstu blautir en verða þurrir og hrúðurkenndir með tímanum. Blöð og blóm geta fallið snemma. Vökvið plönturnar við jarðvegsyfirborð (ekki á laufin), fargið föllnum laufum og stönglum, og stundum getur þurft að færa rabbabarann á nýjan stað eftir nokkurn tíma.

Plantan sprettur úr sér. Ein orsök getur verið öfgar í veðurfari. Forðist að sá fræi fyrr en frosthætta er liðin hjá. Vökvið plönturnar reglulega og djúpt. Undir vissum kringumstæðum getur jafnvel orðið þurrt og heitt á Íslandi. Þá er sérstaklega nauðsynlegt að vökva vel og djúpt (en ekki blöðin).

Krónan rotnar. Krónurot stafar af því að sýklar komast inn í krónuna eftir að hún hefur staðið í köldum, blautum jarðvegi. Krónur geta sýnt augljós merki um rotnun, haft engar rætur eða sprota, eða myndað gulleit laufblöð. Gróðursetjið krónur í djúpan jarðveg, upphækkuð beð eða ílát og vökvið ekki yfir veturinn.

Sniglar. Sniglar eru lindýr sem nærast á viðkvæmum laufum og sprotum, einkum á nóttunni, og skilja eftir sig slímugar slóðir. Haldið þeim í skefjum með því að fjarlægja felustaði þeirra; ef mögulegt er að hleypa hænum að rabbabaragarðinum er það mjög hjálplegt. Einnig má handtína þá eða setja út gildrur. Við erum að gera tilraunir með að leggja ullarreifa í kringum plönturnar til að halda að þeim raka og halda sniglunum frá.